Türkiye genelinde son haftalarda hızla yayılan şap hastalığı, büyükbaş ve küçükbaş hayvan yetiştiricilerini alarma geçirdi. “Foot and Mouth Disease (FMD)” olarak bilinen bu viral hastalık, çift tırnaklı hayvanlarda yüksek bulaşıcılığa sahip olması nedeniyle ülke genelinde hayvan pazarlarının kapatılmasına yol açtı. Yetkililer, hastalığın kontrol altına alınabilmesi için aşılama çalışmalarına hız verirken, üreticiler “pazarlar ne zaman açılacak?” sorusuna yanıt bekliyor.
Hastalığın Tanımı ve Belirtileri
Şap hastalığı, özellikle inek, koyun ve keçilerde görülen, hızlı yayılan ve süt-et verimini ciddi şekilde düşüren viral bir hastalıktır. Hastalığın ilk belirtileri arasında yüksek ateş, halsizlik ve iştahsızlık yer alır. Kısa sürede ağız içinde, dilde ve tırnak çevresinde su dolu kabarcıklar oluşur. Bu yaralar hayvana büyük acı verir, yem yemesini zorlaştırır ve süt verimini düşürür. Meme uçlarında lezyonlar da görülür.
Türkiye’de Son Durum
Tarım ve Orman Bakanlığı verilerine göre, 2025 yaz aylarında yeni bir şap virüsü tipi (serotip) tespit edildi. Bu varyantın daha hızlı yayıldığı belirtiliyor. Özellikle Kurban Bayramı sonrasında hayvan hareketliliğinin artması, hastalığın ülke genelinde birçok ilde yeniden görülmesine neden oldu.
Artan vakalar nedeniyle Türkiye genelinde hayvan pazarlarının geçici süreyle kapatılmasına karar verildi. Tarım ve Orman İl Müdürlükleri, tüm canlı hayvan satış ve alım faaliyetlerini durdurdu. Uzmanlar, bu kararın hastalığın kontrolü için zorunlu olduğunu belirtiyor.
Ekonomik Etki Büyük
Pazarların kapanmasıyla birlikte üreticiler zor günler yaşıyor. Süt üretimi düşerken, hayvanlarını satamayan çiftçiler ekonomik sıkıntılarla karşı karşıya kaldı. Et tedarik zincirinde yaşanan yavaşlama, fiyatlara da yansımaya başladı. Özellikle besiciler, uzun süreli kapanmaların sektöre büyük zarar vereceğini dile getiriyor.
Pazarlar Ne Zaman Açılacak?
Yetkililer, hayvan pazarlarının yeniden açılabilmesi için üç temel koşul olduğunu belirtiyor:
- Ülke genelinde aşılama oranının yeterli seviyeye ulaşması,
- Yeni vaka sayılarının azalması,
- Riskli bölgelerdeki karantina tedbirlerinin tamamlanması.
Bu şartlar sağlanmadan pazarların açılması beklenmiyor. Uzmanlara göre, kademeli açılım gündeme gelebilir; ilk etapta düşük riskli bölgelerdeki pazarlar yeniden faaliyete başlayabilir. Ancak bu süreç birkaç haftadan birkaç aya kadar uzayabilir.
Tedavi ve Korunma Yolları
Şap hastalığının kesin bir tedavisi bulunmuyor, ancak virüsün yayılmasını önlemek mümkün.
- En etkili yöntem düzenli aşılamadır.
- Çiftliklerde biyogüvenlik önlemleri artırılmalı; ekipmanlar, araçlar ve personel dezenfekte edilmelidir.
- Hasta veya şüpheli hayvanlar hemen karantinaya alınmalı ve veteriner hekim bilgilendirilmelidir.
- Hayvan hareketliliği, özellikle il dışı nakiller, geçici olarak durdurulmalıdır.
Uzmanlardan Uyarı
Veterinerler, “Hastalığı hafife almak, bütün sürüyü riske atmak demektir” uyarısında bulunuyor. Ayrıca üreticilere, salya akması, topallama, ağız yaraları gibi belirtiler görüldüğünde zaman kaybetmeden veteriner çağrısı yapmaları tavsiye ediliyor.
Şap hastalığı Türkiye’de yeniden gündemin en önemli tarım sorunlarından biri haline geldi. Üreticilerin dikkatli olması, aşılamayı aksatmaması ve hijyen kurallarına sıkı sıkıya uyması gerekiyor. Hastalığın kontrol altına alınmasıyla birlikte pazarların kademeli olarak açılması bekleniyor.
Ancak o zamana kadar, çiftçiler için en önemli adım bilinçli hareket etmek ve virüsün yayılmasını durdurmak olacak.